A pel da terra e a voz dos séculos: sobre Da memoria, de Alberte Momán Noval

No panorama das letras galegas actuais, onde a miúdo conflúen a procura da vangarda urbana e a revisión da nosa identidade, a plaquette Da memoria (2026), concibida, escrita e deseñada por Alberte Momán Noval, preséntase como unha peza concisa pero de fonda calado literario e ético. Ao longo das súas páxinas, a obra estrúcturase arredor dunha idea central: a memoria non é un simple arquivo pasivo do pasado, senón un organismo vivo que se sementa, se traballa e se herda a través do suor, da terra e da lingua.

Desde os primeiros versos, o texto mergulla o lector nunha experiencia corporal e sensorial do traballo agrícola. A tenza, o porreiro e a espiña non son meros adornos léxicos, senón ferramentas dunha xeometría propia. Momán Noval describe o esforzo físico —o esforzo colectivo das xeiras e o traballo comunitario entre veciños— cunha precisión lírica na que "crebar a terra" equivale a crebarse a un mesmo. A suor, o pan, o queixo e o viño transformáronse en rituais de pertenza, nunha "amálgama de dores" que sostén o paso do tempo.

Un dos acertos máis destacados do conxunto é a figura dos anciáns e personaxes comunitarios —como Edelmiro, Abel, Felipe ou o Andrés do Codeso—. Non aparecen retratados desde un paternalismo idealizado, senón como portadores dun coñecemento intuitivo e milenario. O diálogo entre eles transcende as palabras pronunciadas; é unha linguaxe xestual, aprendida antes mesmo da súa propia existencia. En pasaxes de gran beleza, a casa tradicional fúndese coa gandería e a pedra: o bafo do alento dos animais na corte rubindo polas paredes forma parte da arquitectura emocional do poema, un sustento de séculos gardado nas pausas e nas "enrugas como sucos" dos maiores.

Así mesmo, a plaquette introduce unha reflexión lúcida sobre a relación entre lingua e territorio. A voz poética proclama ser do lugar "no que as palabras me erixen", subliñando que o galego é a única táboa de interpretar e dar sentido a esa paisaxe concreta. Coa inclusión dunha cita ironicamente incisiva do botánico Allan Savory sobre o papel dos herbívoros na rexeneración das terras degradadas, o autor conecta o espazo rural galego —un país "abocado á rexeneración permanente"— con premisas ecolóxicas globais, sen perder a súa raíz íntima.

En definitiva, Da memoria é un exercicio de resistencia poética. Alberte Momán Noval consegue construír un "nós" colectivo no que a memoria é a terra negra que nutre tanto a quen a traballa como a quen a nomea. Trátase duns versos de factura impecable que nos lembran que o presente non é máis ca a suma de todo o que foi, e que a nosa identidade reside na fidelidade a eses ecos que aínda nos sosteñen.