A voz poética no imperio do simulacro e a técnica

 

En Disme dous e vexo un só corpo fraccionado (2026), Alberte Momán Noval constrúe un poemario denso, reflexivo e profundamente incisivo que se sitúa na intersección exactas entre o lirismo e a crítica filosófica contemporánea. A obra articúlase como unha diagnose da condición humana actual, marcada polo illamento, a hiperconexión, a alienación laboral e a perda da voz natural nun contorno dominado polas pantallas e a luz artificial.

O libro abre cunha cita iluminadora da poeta Luísa Villalta na que xa se anticipan os eixes vertebradores do texto: a procura da «voz natural» e a «rosa do centro» fronte á imposición dunha «máquina [que] imita un vento inhumano» e a luz artificial que non nos deixa «pensar que soñamos». A partir deste limiar, Momán desprega un itinerario poético dividido en dúas grandes dinámicas ou seccións mentais —o tránsito pola rúa e o simulacro urbano, e a posterior internación na «condición do escuro»— que dialoga directamente coas correntes filosóficas máis influentes do pensamento dos séculos XX e XXI.

Vínculos coa filosofía contemporánea

1. Jean Baudrillard e a «ditadura do simulacro»

Un dos piares perceptibles ao longo de todo o texto é a teoría do simulacro e a hiperrealidade teorizada por Jean Baudrillard. O eu poético explicita esta tensión denunciando a «ditadura do simulacro do eu» e como as «tres dimensións do real» quedan reducidas ao «cálculo bidimensional do simulacro» propio dos medios de comunicación e das redes.

Nas súas páxinas, a experiencia inmediata é substituída por un avatar ou unha proxección («a pantalla», a «síndrome dopamínica», as «opinións dun só uso»). O individuo moderno xa non vive, senón que habita un simulacro; Narciso deixa de existilo como entidade física para ser só «unha percepción de si mesmo».

2. Donna Haraway e a subversión do Cyborg

A presenza da figura do cyborg é outro dos grandes eixes teóricos do libro. Lonxe de entender a tecnoloxía unicamente desde unha perspectiva utópica ou distópica, Momán recolle a herdanza do Manifesto Cyborg de Donna Haraway:

«O sobrehumano é unha interpretación cyborg / O humano que supera ao humano por medio dunha fusión anorgánica / É por tanto máis humano que o humano»

A través desta formulación, o poeta investiga como as próteses dixitalizadas e a interacción coa máquina redefinen os límites da propia corporalidade e das relacións sociais, abrindo o debate sobre se este híbrido anorgánico permite transcender a masa para acceder a unha nova consciencia ou se, pola contra, reforza a alienación do suxeito.

3. Gilles Deleuze e Félix Guattari: Corpo sen Órganos e a rede

O concepto deleuziano de «Corpo sen Órganos» (CsO) resoa de xeito explícito e recorrente no poemario. En versos como «Canto tempo son capaz de non ser / ou ser só pensamento sen órganos?» ou «Libre do eu / Sen órganos / ou mesmo / posibilitado para fluír», o autor busca desarticular a estrutura do eu reificado.

A metáfora da rede, os fíos interconectados e o fluxo opónse á corporación pechada e disciplinada. Trátase dunha busca de liñas de fuga que permitan escapar ás territorializacións do capital e do traballo.

4. Byung-Chul Han e a sociedade do cansazo e o control

Non se pode elixir mellor diagnóstico da contemporaneidade que o que fai Momán dos espazos de traballo e consumo. En consonancia coas teses de Byung-Chul Han (A sociedade do cansazo, Psychopolitics), o texto retrata un suxeito autoexplotado e suxeito a un panóptico dixital: o «ollo moral» levitante e independizado do corpo.

A viaxe diaria no ascensor, a transformación do corpo antes e despois da xornada laboral («Traballo a diario para que máis / sexan escravos de si mesmos») e a ansiedade xerada pola desconexión («as siluetas dos que fican sen batería tremen») expoñen a violencia invisible da hiperproducción e o consumo compulsivo de dopamina.

5. Theodor Adorno e a Crítica da Razón Instrumental

A crítica á razón instrumental que Theodor Adorno e Max Horkheimer desenvolveron na Escola de Frankfurt tamén xoga un papel capital. O autor advirte contra a redución da vida á súa «vida útil» ou valor de uso instrumental: cando a existencia só se mide pola súa funcionalidade, vólvese breve e inútil antes de manifestarse. Frente a isto, reivindícase a potencia da arte, a pausa e o pensamento non utilitario como xestos emancipatorios.

6. A salvación colectiva e o compromiso político

Malia o ton desolado e a presenza da derrota en moitos pasaxes, o poemario rexeita o solipsismo. Detense na rúa para romper o fluxo da masa e provocar o desconcerto. Na liña dunha filosofía da acción e da alteridade (que lembra tanto a Levinas como ao marxismo heterodoxo), conclúese que «Sen confrontación non é posible o progreso» e formulase a máxima decisiva do texto: «A salvación será colectiva ou non será».

Conclusión

Disme dous e vexo un só corpo fraccionado é unha obra brillante pola súa capacidade para vertebrar a linguaxe poética arredor dos grandes dilemas filosóficos do noso tempo. Alberte Momán Noval consigue que o verso non sexa un mero exercicio estético, senón un dispositivo de resistencia e pensamento crítico. Unha lectura imprescindible para quen busque na poesía contemporánea galega un espazo onde mirar de fronte as fendas da nosa realidade e imaxinar, a través da penumbra, alternativas á inercia do mundo.